Borsa - 14.11.2023 12:43

Borsa Kavramı ve Borsaların Gelişimi

Borsa Kavramı ve Borsaların Gelişimi

Borsa, soyut bir kavram olan piyasa kavramının somutlaşmış halidir. Borsalar ikincil piyasa işlemlerinin gerçekleştirildiği kurumlardır. Borsa kavramı genellikle menkul kıymet alım satımının gerçekleştiği borsaları ifade etmek için kullanılmakla birlikte, bunun dışında döviz borsaları ve emtia borsaları da bulunmaktadır. Borsaların devamlı ve düzenli işleyen bir pazar oluşturma, likidite sağlama, piyasada tek fiyat oluşturma, mülkiyeti tabana yayma, uzun vadeli yatırımların kısa vadeli tasarruflarla sağlanması ve sermayeye hareketlilik kazandırma gibi ekonomiye birçok katkısı bulunmaktadır.

Tarihte ilk menkul kıymet alım satımının M.Ö. 180 yılında Roma imparatorluğunda başladığı düşünülmektedir. Borsaların temeli Avrupa’da pazar ve panayırlarda kıymetli maden alım satımı şeklinde atılmıştır. Zaman içerisinde artan ticari faaliyetler nedeniyle ticaret merkezleri kurulmuş ve vadeli satışların yapılması poliçelerin kullanılmasına yol açmıştır. Elinde poliçe bulunduranların bunları nakde çevirmek amacıyla iskonto ettirmesiyle menkul kıymet el değiştirmeye başlamıştır. Bu el değiştirme işlemlerini belirli kurallara bağlamak amacıyla 1487 yılında Anvers kentinde ilk borsa kurulmuştur. Sabit faizli menkul kıymetler ilk olarak bu borsada işlem görmüştür. Zamanla Avrupa’nın diğer kentlerinde de borsalar kurulmaya başlamıştır. 16. yüzyılda Amsterdam, Paris, Frankfurt ve Londra borsaları, 17. yüzyılda Belin ve Basel borsaları, 18. yüzyılda Viyana, New York, 19. yüzyılda Brüksel, Roma, Milano, Tokyo, Madrid ve İstanbul borsaları kurulmuştur.

İlk hisse senedi ihracı 1602 yılında Hollanda Doğu Hindistan şirketi tarafından yapılmıştır. Böylece ilk kez yatırımcılar faiz geliri ile birlikte kâr payı almışlardır. Avrupa’da borsaların hızla gelişmesi ve 1854 Kırım savaşından sonra yapılan dış borçlanmalara ait tahvillerin el değiştirmesinin artması, Osmanlı imparatorluğunda borsa kurulum sürecinin başlamasına ortam hazırlamıştır.

İlk borsa 1866 yılında “Dersaadet Tahvilat Borsası” adı ile faaliyete geçmiştir ve 1906 yılında borsanın adı “Esham ve Tahvilat Borsası” olarak değiştirilmiştir. Birinci dünya savaşı ve Osmanlı devletinin çöküşü sonrası Esham ve Tahvilat Borsası kapanmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra 1929 yılında kurulmuş olan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası yapılan düzenlemeler ve isim değişiklikleriyle birlikte günümüze kadar devam etmektedir.

Borsa İstanbul

Borsa İstanbul (BIST) 30 Aralık 2012 tarihinde 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunun resmî gazetede yayınlanmasıyla birlikte anonim şirket olarak kurulmuştur.

BIST tarafından yürütülen faaliyetler genel olarak; piyasa oluşturma, piyasada oluşan fiyatları tespit ve ilan etme ve alım satım emirlerinin gerçekleştirilmesi şeklinde ifade edilebilir. BIST’te pay piyasası, borçlanma araçları piyasası, vadeli işlem ve opsiyon piyasası ve kıymetli madenler ve kıymetli taşlar piyasası olmak üzere menkul kıymetlerin işlem gördüğü dört piyasa mevcuttur. BIST’te yer alan her bir piyasa için farklı endeksler hesaplanmaktadır